تشخیص و درمان سینوزیت قارچی
سینوزیت یکی از شایعترین مشکلات گوش و حلق و بینی است؛ اما یکی از نوعهای کمتر شناختهشده و درعینحال خطرناک آن، سینوزیت قارچی است. این بیماری زمانی رخ میدهد که قارچها در حفرههای سینوسی رشد کنند و باعث التهاب، ترشحات غیرطبیعی، فشار شدید و گاهی عوارض جدیتر شوند.
در این مقاله بهصورت کامل به تشخیص و درمان سینوزیت قارچی میپردازیم تا افراد بتوانند نشانهها را سریع بشناسند و برای جلوگیری از پیشرفت بیماری، بهموقع به متخصص مراجعه کنند.
سینوزیت قارچی چیست؟
برخلاف سینوزیتهای معمولی که اغلب توسط باکتریها یا ویروسها ایجاد میشوند، سینوزیت قارچی به دلیل رشد انواع قارچها داخل سینوسها ایجاد میشود. قارچها موجوداتی هستند که در محیط طبیعی فراوان یافت میشوند و معمولاً برای افراد سالم مشکلی ایجاد نمیکنند.
اما در برخی شرایط، این قارچها تکثیر میشوند و باعث ایجاد علائم شدیدی میگردند.
به طور کلی، سینوزیت قارچی به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
- سینوزیت قارچی آلرژیک (AFS) – شایعترین نوع، مخصوص افراد مبتلا به آلرژی
- سینوزیت قارچی مهاجم (Invasive) – نوع کمتر شایع اما خطرناک، مخصوص بیماران با ضعف سیستم ایمنی
شناخت تفاوت این دو نوع، نقش مهمی در تشخیص و درمان سینوزیت قارچی دارد.
علائم سینوزیت قارچی
علائم بسته به شدت بیماری متفاوت است؛ اما مهمترین نشانههایی که در تشخیص به متخصص کمک میکنند عبارتند از:
- گرفتگی یا انسداد مداوم یک یا دو طرف بینی
- ترشحات غلیظ، چسبنده و گاهی به رنگ قهوهای یا سبز
- احساس فشار شدید در اطراف چشمها
- سردردهای دائمی پشت چشم
- کاهش حس بویایی
- عطسههای آلرژیک
- سرفههای خشک، مخصوصاً صبحها
- احساس درد هنگام خم شدن
- ترشحات بدبو از بینی (در نوع مهاجم)
- تورم یکطرفه صورت
هرچقدر این علائم شدیدتر باشند، احتمال سینوزیت قارچی بیشتر است. افراد مبتلا معمولاً این علائم را ماهها تحمل میکنند بدون اینکه بدانند علت اصلی رشد قارچ است.
بیشتر بخوانید: عمل بینی فانتزی در مشهد
افرادی که بیشتر در معرض بیماری هستند
آمارها نشان میدهد که برخی افراد بیشتر مستعد این بیماری هستند:
- کسانی که آلرژی فصلی شدید دارند
- بیماران مبتلا به آسم آلرژیک
- افرادی که در مناطق مرطوب زندگی میکنند
- کسانی که بیش از حد از اسپریهای کورتونی استفاده میکنند
- بیماران با سیستم ایمنی ضعیف (دیابتیها، بیماران سرطانی، مصرفکنندگان کورتون مزمن)
شناخت این گروهها به متخصص کمک میکند در همان مراحل اولیه، احتمال سینوزیت قارچی را بررسی کند و فرآیند تشخیص و درمان سینوزیت قارچی سریعتر انجام شود.
تشخیص
۱. معاینه فیزیکی توسط متخصص گوش و حلق و بینی
اولین مرحله در تشخیص و درمان سینوزیت قارچی، معاینه بینی و سینوسهاست.
پزشک داخل بینی را با ابزار مخصوص بررسی میکند تا:
- تورم
- ترشحات ضخیم
- پولیپ
- انسداد
- تغییر رنگ ترشحات
را ارزیابی کند.
اگر علائم به سینوزیت قارچی شبیه باشد، مراحل بعدی تشخیص آغاز میشود.
۲. آندوسکوپی بینی
این روش دقیقترین ابزار برای تأیید بیماری است.
پزشک با یک دوربین باریک، داخل سینوسها را مشاهده میکند. در سینوزیت قارچی معمولاً موارد زیر دیده میشود:
- توده قارچی (Fungal Ball)
- ترشحات تیره و چسبنده
- پولیپهای آلرژیک
- التهاب شدید دیواره سینوسها
آندوسکوپی نهتنها به تشخیص کمک میکند، بلکه برای انتخاب بهترین روش درمان نیز ضروری است.
۳. سیتیاسکن (CT Scan) سینوسها
یکی از مهمترین ابزارهای تشخیصی است.
در تصاویر سیتیاسکن معمولاً موارد زیر دیده میشود:
- نقاط تیره یا روشن غیر طبیعی
- ضخیمشدن دیواره سینوس
- انسداد یکطرفه
- رسوب مواد قارچی
- وجود جرم قارچی
بدون سیتیاسکن، تشخیص سینوزیت کامل نیست.
۴. نمونهبرداری (Biopsy)
در موارد مشکوک به نوع مهاجم بیماری، پزشک ممکن است نمونهبرداری انجام دهد. این آزمایش کمک میکند:
- نوع قارچ
- میزان رشد
- شدت التهاب
مشخص شود.
اگر قارچ در بافت اطراف نیز نفوذ کرده باشد، باید درمانهای جدیتری آغاز شود.
درمان
۱. درمان سینوزیت قارچی آلرژیک (AFS)
الف) شستوشوی مداوم بینی
نخستین مرحله در درمان، شستوشوی بینی با سرم شستوشو یا سایلین است.
این کار به:
- کاهش ترشحات
- کاهش تورم
- خروج مواد قارچی
- تسکین علائم
کمک زیادی میکند.
ب) داروهای ضد التهاب
اسپریهای کورتونی استاندارد که توسط پزشک تجویز میشود، التهاب را کاهش میدهند.
استفاده خودسرانه از آنها توصیه نمیشود.
ج) درمان آلرژی
چون آلرژی عامل اصلی سینوزیت قارچی آلرژیک است، کنترل آن ضروری است:
- آنتیهیستامینها
- اسپریهای ضد آلرژی
- پرهیز از محرکها
اگر آلرژی کنترل نشود، احتمال بازگشت سینوزیت قارچی زیاد است.
د) جراحی اندوسکوپی سینوس (FESS)
در موارد شدید، جراحی لازم است.
در این جراحی:
- پولیپها برداشته میشود
- سینوسها تخلیه میشود
- راههای بسته باز میشود
- جرم قارچی خارج میشود
این عمل، یکی از مؤثرترین روشها در درمان سینوزیت قارچی است و معمولاً نتیجه طولانیمدت و رضایتبخش دارد.
۲. درمان سینوزیت قارچی مهاجم
این نوع از بیماری بسیار خطرناکتر است و به درمان فوری نیاز دارد.
مراحل درمان:
- جراحی فوری برای تخلیه کامل قارچها
- داروهای ضد قارچ تزریقی
- کنترل بیماریهای زمینهای مثل دیابت
- آنتیبیوتیک در صورت وجود عفونت ثانویه
- پیگیری مداوم توسط پزشک
تشخیص سریع در این نوع از سینوزیت میتواند از عوارضی مانند:
- کاهش بینایی
- گسترش عفونت به مغز
- آسیب استخوان
- تورم شدید صورت
جلوگیری کند.
عوارض در صورت عدم درمان
اگر سینوزیت قارچی سریع تشخیص داده نشود، ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:
- گسترش قارچ به استخوانهای اطراف
- ایجاد پولیپهای بزرگ
- اختلال شدید در بویایی
- عفونتهای مکرر
- سردردهای طولانیمدت
- عفونت چشمی
- کاهش دید
- انتشار عفونت در نوع مهاجم
این عوارض اهمیت تشخیص و درمان سینوزیت قارچی توسط متخصص را چند برابر میکند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
برای جلوگیری از این بیماری توصیه میشود:
- بینی را روزانه با سرم شستوشو دهید
- از قرار گرفتن در محیطهای بسیار مرطوب پرهیز کنید
- از اسپریهای کورتونی فقط با نسخه پزشک استفاده کنید
- آلرژی را درمان و کنترل کنید
- خانه و محل کار را تهویه کنید
- مصرف بیرویه آنتیبیوتیک را کاهش دهید
افرادی که سابقه سینوزیت آلرژیک دارند باید بیشتر مراقب باشند.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
در شرایط زیر مراجعه فوری لازم است:
- ترشحات غلیظ و تیره بیش از یک هفته
- سردردهای پشت چشم
- کاهش شدید بویایی
- گرفتگی یکطرفه مداوم بینی
- تورم یا فشار اطراف چشم
- تب یا عفونت همراه
این علائم میتوانند نشانه سینوزیت قارچی یا انواع مهاجم سینوزیت باشند و نیاز به بررسی دقیق توسط متخصص گوش، حلق و بینی دارند.
جمعبندی
تشخیص این بیماری نیاز به:
- معاینه دقیق
- آندوسکوپی بینی
- سیتیاسکن
- گاهی نمونهبرداری
دارد.
درمان بسته به نوع بیماری میتواند شامل:
- شستوشوی بینی
- داروهای ضد التهاب
- کنترل آلرژی
- جراحی اندوسکوپی
- داروهای ضد قارچ
باشد.
اگر نشانههایی مشابه علائم سینوزیت قارچی دارید، بهترین کار مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی است تا از عوارض جدی پیشگیری شود.
